Гуангжоугийн Хятадын уламжлалт анагаах ухааны их сургуулийн Жиньшажоу эмнэлгийн Цөмийн анагаах ухааны тасаг Лютеций-177-ийн цацраг идэвхт оношилгоо, эмчилгээ эрхлэх зөвшөөрөл авч, дэвшилтэт цацраг идэвхт лигандын эмчилгээг албан ёсоор нэвтрүүллээ
2026 оны 10 дугаар сард манай эмнэлгийн Цөмийн анагаах ухааны тасаг Лютеций-177 (¹⁷⁷Lu)-ийн цацраг идэвхт оношилгоо, эмчилгээ эрхлэх зөвшөөрлийг амжилттай авлаа. Энэ нь эмчилгээний орчныг шинэчлэн тохижуулах, цацрагийн хамгаалалтын байгууламжийг бүрдүүлэх, шаардлагатай тоног төхөөрөмжөөр хангах, ажилтнуудын мэргэжлийн эрх, ур чадварыг баталгаажуулах, чанарын хяналтын тогтолцоог бүрдүүлэх зэрэг бүх үе шатны шалгалт, хүлээн авалтын ажлыг амжилттай дуусгасныг илэрхийлж байна. Ингэснээр тус тасаг Лютеций-177-д суурилсан цацраг идэвхт лигандын эмчилгээг бие даан хийх хууль ёсны мэргэжлийн эрхтэй боллоо.
Лютеций-177-д суурилсан цацраг идэвхт лигандын эмчилгээ нь орчин үеийн олон улсын хавдрын нарийвчилсан эмчилгээ болон хөрвүүлэн хэрэглэх цөмийн анагаах ухааны салбарын дэвшилтэт технологи юм. Энэхүү эмчилгээ нь «Эхлээд молекулын дүрс оношилгоо хийж өвчнийг тодорхойлох, дараа нь бай онот эмчилгээ хийх, эмчилгээний дараа молекулын дүрс оношилгоогоор хяналт, үнэлгээ хийх» гэсэн оношилгоо, эмчилгээг нэгтгэсэн зарчимд тулгуурладаг.Энэхүү эмчилгээ нь уламжлалт эмчилгээний аргууд үр дүн өгөөгүй, үсэрхийлсэн, кастрацид тэсвэртэй түрүү булчирхайн хорт хавдар болон соматостатины рецептор эерэг нейроэндокриний хавдар зэрэг эмчлэхэд хүндрэлтэй хорт хавдартай өвчтөнүүдэд эмчилгээний шинэ боломж, шинэ гарцыг нээж өгч байна.
1. Лютеций-177-д суурилсан цацраг идэвхт лигандын эмчилгээний шинжлэх ухааны үндэс
Лютеций-177 (¹⁷⁷Lu) нь зохиомлоор гарган авдаг, нейтрон идэвхжүүлэлтээр үүсгэдэг цацраг идэвхт нуклид юм. Энэ нь голчлон бета задралаар задарч, үүний зэрэгцээ гамма фотон ялгаруулдаг.
1. Бета цацраг: Хамгийн их энерги нь ойролцоогоор 498 килоэлектронвольт бөгөөд эд доторх дундаж үйлчлэх зай нь ойролцоогоор 0.67 миллиметр байна. Энэ цацраг нь бай молекултай холбогдсон хавдрын эсүүдийн бичил орчинд үйлчилж, хавдрын эсийн ДНХ-ийн хоёр гинжийг шууд тасалдуулан гэмтээж, эсийн үхлийг өдөөдөг. Үйлчлэх зай богино байдаг тул хавдрын эргэн тойрны хэвийн эдэд хүрэх цацрагийн тун мэдэгдэхүйц багасдаг. Энэ нь биеийн гаднаас алсын зайнаас цацраг өгөх уламжлалт туяа эмчилгээнээс ялгаатай.
2. Гамма цацраг: Эрчим нь ойролцоогоор 113 болон 208 килоэлектронвольт байна. Үүнийг нэг фотон ялгарлын компьютерт томографи болон рентген компьютерт томографийн хосолсон дүрс оношилгооны төхөөрөмжөөр илрүүлэн бүртгэх боломжтой. Ингэснээр эмчилгээний эм бие махбодод хэрхэн тархаж буй болон хавдрын голомтод хэр хэмжээгээр чиглэн хуримтлагдаж байгааг дүрсээр харж болно. Энэ мэдээллийг өвчтөн сонгох, эмчилгээний өмнө бай молекул байгаа эсэхийг баталгаажуулах, эмчилгээний явцад цацрагийн тунг хянах, эмчилгээний дараа үр дүнг үнэлэхэд ашигладаг. Энэ нь цөмийн анагаах ухаанд оношилгоо, эмчилгээг нэгтгэх үндсэн зарчим юм.
Лютеций-177 нь өөрөө хавдрыг таньж чиглүүлэх чадваргүй тул түүнийг хавдрын тодорхой бай молекулыг таних чадвартай тусгай лигандтай холбон, цацраг идэвхт нэгдэл үүсгэдэг.
1. Лиганд: Хавдрын эсийн мембран дээр их хэмжээгээр илэрдэг тодорхой бай молекулыг таньж холбогдоно. Үүнийг хавдрыг чиглүүлэн олох «молекулын хөтөч» гэж ойлгож болно.
2. Хелат үүсгэгч бодис: Лиганд болон лютеций-177 нуклидыг хооронд нь холбож, нуклид бие махбод дотор тогтвортой холбогдсон хэвээр байх нөхцөлийг бүрдүүлнэ. Ингэснээр цацраг идэвхт нуклид холбогдсон нэгдлээсээ салж, бай бус эдэд тархах эрсдэлийг бууруулна.
3. Лютеций-177 нуклид: Хавдрын эсийг устгах цацраг идэвхт үйлчлэгч бүрэлдэхүүн болдог.
Эмийг судсаар тарьсны дараа цусны эргэлтээр дамжин, тухайн бай молекулыг их хэмжээгээр илэрхийлдэг хавдрын анхдагч голомт болон үсэрхийлсэн голомтуудад сонгомлоор хуримтлагдана. Харин бай молекулгүй хэвийн эдэд хуримтлагдах хэмжээ харьцангуй бага байдаг. Ингэснээр биеийн доторх бай чиглэсэн цацрагийн эмчилгээ хийгдэж, биеийн олон хэсэгт тархсан үсэрхийлсэн хавдрын голомтуудад нэгэн зэрэг үйлчлэх боломж бүрддэг.

Зураг 1. Pluvicto (¹⁷⁷Lu-PSMA-617) тарилгын бэлэн эм, сав баглаа боодол
2. Эмчилгээний үндсэн заалт болон өвчтөн сонгох шалгуур
Лютеций-177-ийн эмчилгээ нь бүх төрлийн хорт хавдарт өргөнөөр хэрэглэх эмчилгээний арга биш юм. Эмчилгээ эхлэхээс өмнө молекулын дүрс оношилгоогоор бай молекулыг үнэлж, олон мэргэжлийн эмч нарын хамтарсан зөвлөгөөгөөр эмчилгээний заалтад нийцэж байгаа эсэхийг баталгаажуулсны дараа эмчилгээг хийнэ.
1. Лютеций-177–PSMA эмчилгээ: PSMA эерэг, үсэрхийлсэн, кастрацид тэсвэртэй түрүү булчирхайн хорт хавдар
Түрүү булчирхайн өвөрмөц мембраны эсрэгтөрөгч (PSMA) нь түрүү булчирхайн хорт хавдрын ихэнх эсийн мембран дээр өндөр түвшинд илэрдэг бол хэвийн түрүү булчирхайн эдэд маш бага хэмжээгээр илэрдэг.
Эмчилгээнд тохирох өвчтөнүүд:Андроген дааврын ялгарал, үйлчлэлийг дарангуйлах эмчилгээ, шинэ үеийн дотоод шүүрлийн эмчилгээ, хими эмчилгээ зэрэг стандарт нэгдүгээр болон хоёрдугаар шатны эмчилгээний дараа өвчин нь даамжирсан, галлий-68–PSMA хосолсон позитрон ялгарлын томографи болон рентген компьютерт томографийн шинжилгээгээр хавдрын голомтод PSMA өндөр түвшинд илэрсэн нь батлагдсан, эмчилгээг хориглох туйлын эсрэг заалтгүй, үсэрхийлсэн, кастрацид тэсвэртэй түрүү булчирхайн хорт хавдартай өвчтөнүүдэд хэрэглэнэ.
Эмчилгээний зорилго:Хавдрын өсөлт, үржлийг дарангуйлах, биеийн олон хэсэгт тархсан хавдрын голомтуудыг хянах, өвчтөний нийт амьдрах хугацаа болон өвчин даамжрахгүй байх хугацааг уртасгах, ясны өвдөлт зэрэг хавдартай холбоотой шинж тэмдгийг намдаах, өвчний хожуу үеийн өвчтөнүүдийн амьдралын чанарыг сайжруулахад чиглэнэ.

Зураг 2. ¹⁷⁷Lu-PSMA-ийн үйлчлэх механизмын схем
2. Лютеций-177–DOTATATE эмчилгээ: Соматостатины рецептор эерэг нейроэндокриний хавдар Энэ эмчилгээг пептидийн рецепторт чиглэсэн цацраг идэвхт нуклидын эмчилгээ гэж нэрлэдэг.
Нейроэндокриний хавдрын ихэнх нь соматостатины рецептор, ялангуяа SSTR2 дэд хэв шинжийг илэрхийлдэг. DOTATATE нь соматостатинтай төстэй нэгдэл бөгөөд эдгээр рецептортой сонгомлоор холбогдох чадвартай.
Эмчилгээнд тохирох өвчтөнүүд:Галлий-68–DOTATATE хосолсон позитрон ялгарлын томографи болон рентген компьютерт томографийн шинжилгээгээр хавдрын голомтод соматостатины рецептор өндөр түвшинд илэрсэн нь батлагдсан, хавдрын эсийн ялгаран хөгжил харьцангуй сайн (голчлон G1 болон G2, зарим тохиолдолд нарийвчилсан үнэлгээ хийсний дараа G3), мэс заслын аргаар авах боломжгүй, алс эрхтэнд үсэрхийлсэн нейроэндокриний хавдартай өвчтөнүүдэд хэрэглэнэ.Үүнд ходоод, гэдэс, нойр булчирхайн нейроэндокриний хавдар болон уушгины нейроэндокриний хавдар зэрэг багтана.
Эмчилгээний зорилго:Хавдрын нийт ачааллыг бууруулах, дааврын хэт ялгаралтай холбоотой эмнэлзүйн хам шинжүүдийг, тухайлбал арьс улайж халуу оргих, суулгах, цусан дахь сахарын хэмжээ буурах зэрэг шинж тэмдгийг намдаах, өвчний даамжралыг удаашруулахад чиглэнэ.
Эмчилгээ хийхийг хориглох үндсэн нөхцөлүүд:Бөөрний үйл ажиллагааны хүнд алдагдалтай, ясны чөмөгний үйл ажиллагаа хүндээр дарангуйлагдсан, жирэмсэн болон хөхүүл, бай молекулын дүрс оношилгооны шинжилгээгээр бай илрээгүй, хүлээгдэж буй амьдрах хугацаа маш богино зэрэг нөхцөлд уг эмчилгээ тохиромжгүй байж болно.Учир нь цацраг идэвхт эмчилгээний бэлдмэл голчлон бөөрөөр дамжин гадагшилдаг тул бөөр нь цацрагийн зөвшөөрөгдөх тунг хязгаарлах гол эрхтнүүдийн нэг юм. Иймээс эмчилгээний өмнө бөөрний үйл ажиллагаа, ясны чөмөгний нөөц болон бусад эрсдэлийг нарийвчлан үнэлэх шаардлагатай.

Зураг 3. ¹⁷⁷Lu-DOTATATE-ийн үйлчлэх механизм

Зураг 4. Радионуклид-эмийн коньюгатын схем
Оношилгоо, эмчилгээг нэгтгэсэн арга нь хавдрын нарийвчилсан анагаах ухааны хөгжлийн үндсэн чиглэл бөгөөд лютеций-177-д суурилсан цацраг идэвхт лигандын эмчилгээ нь энэ салбарын жишиг дэвшилтэт технологи юм.Энэхүү зөвшөөрлийг авсан нь манай эмнэлгийн Цөмийн анагаах ухааны салбарын хөгжилд гарсан чухал түүхэн үе шат боллоо. Одоогоор тус тасаг нь бай молекулыг илрүүлэх позитрон ялгарлын томографи болон рентген компьютерт томографийн шинжилгээгээр өвчтөн сонгох, лютеций-177 агуулсан цацраг идэвхт эмчилгээний бэлдмэлийг хэрэглэх, нэг фотон ялгарлын компьютерт томографи болон рентген компьютерт томографийн хосолсон дүрс оношилгоогоор бие доторх цацрагийн тунг хянах, эмчилгээний үр дүнг хянан үнэлэх зэрэг оношилгоо, эмчилгээний бүх үе шатыг цогцоор нь бие даан гүйцэтгэх боломжтой боллоо.Гуангжоугийн Хятадын уламжлалт анагаах ухааны их сургуулийн Жиньшажоу эмнэлгийн Хавдрын оношилгоо, эмчилгээний төвийн олон мэргэжлийн эмч нарын хамтарсан зөвлөгөө, хамтын ажиллагааны тогтмол тогтолцоонд тулгуурлан Цөмийн анагаах ухааны тасаг нь урологи, хавдар судлал, хоол боловсруулах эрхтний дотрын өвчин, эмгэг судлал, дүрс оношилгоо, бөөр судлалын мэргэжилтнүүдтэй хамтран өвчтөн бүрийн тохиолдлыг хэлэлцэж, эмчилгээний тохиромжтой байдлыг үнэлнэ.Мөн өвчтөнд эмчилгээний өмнөх суурь үнэлгээ хийх, эрсдэлийн түвшнээр ангилах, гаж нөлөөнөөс урьдчилан сэргийлэх, хяналт тавих, эмчилгээний бүх хугацаанд цогц тусламж үзүүлэх ажлыг хэрэгжүүлнэ. Ингэснээр лютеций-177-ийн эмчилгээний стандартчилсан эмнэлзүйн замналыг бүрдүүлж, өвчний хожуу үеийн түрүү булчирхайн хорт хавдар, соматостатины рецептор эерэг нейроэндокриний хавдар зэрэг хорт хавдартай өвчтөнүүдэд нарийвчилсан эмчилгээний шинэ сонголтыг бий болгож, манай эмнэлгийн цөмийн анагаах ухаанд суурилсан нарийвчилсан оношилгоо, эмчилгээний түвшнийг тасралтгүй дээшлүүлнэ.
3. Эмчилгээний талаар түгээмэл асуудаг асуулт, хариулт
Асуулт 1. Лютеций-177-д суурилсан цацраг идэвхт лигандын эмчилгээ нь уламжлалт гаднаас шарлага өгөх туяа эмчилгээ болон хими эмчилгээнээс юугаараа үндсэндээ ялгаатай вэ?
Хариулт: Уламжлалт туяа эмчилгээ нь биеийн гаднаас цацраг нэвтрүүлж, хавдрын тодорхой хэсгийг шарлагаар эмчилдэг тул биеийн олон хэсэгт тархсан, жижиг хэмжээтэй үсэрхийллийн голомтуудыг бүгдийг хамрахад хүндрэлтэй. Харин хими эмчилгээ нь бүх биеэр үйлчилдэг, эсийг устгах үйлчилгээтэй эм хэрэглэдэг бөгөөд хэвийн хуваагдан үржиж буй эсүүдийг ч өргөн хүрээнд гэмтээх эрсдэлтэй.Лютеций-177-д суурилсан цацраг идэвхт лигандын эмчилгээ нь биеийн дотороос бай чиглүүлэн цацраг өгөх арга юм. Энэ эмчилгээ нь молекулын байг таних замаар хавдрын голомтыг илрүүлж, эмчилгээний бэлдмэл бие доторх хавдрын голомтод сонгомлоор хүрч, тухайн хэсэгт цацраг ялгаруулах зарчимд тулгуурладаг.Энэ нь бүх биеийг хамарсан эмчилгээ тул олон газарт үүссэн үсэрхийллийн голомтод нэгэн зэрэг үйлчлэх боломжтой. Хэвийн эдэд учруулах гэмтлийг харьцангуй хянах боломжтой боловч бөөр, ясны чөмөг зэрэг эрхтэнд цацрагийн тунтай холбоотой хордлого үүсэх эрсдэл хэвээр байдаг. Иймээс эмчилгээний өмнө нарийн үнэлгээ хийж, эмчилгээний явцад тогтмол хяналт тавих шаардлагатай
Асуулт 2. Лютеций-177 эмчилгээний дараа цацрагийн хамгаалалтыг хэрхэн хангах вэ? Ар гэрийнхэн нь сахиж болох уу?
Хариулт: Лютеций-177 агуулсан эмчилгээний бэлдмэл хэрэглэсний дараа өвчтөний бие махбодод цацраг идэвхт бодис үлддэг. Иймээс эмчилгээний дараа өвчтөн цөмийн анагаах ухаанд зориулсан цацрагийн хамгаалалттай тусгай тасагт богино хугацаанд хэвтэн тусгаарлагдана.Өвчтөний шээс болон бусад ялгадас цацраг идэвхт бодис агуулж болох тул тогтоосон журмын дагуу цуглуулж, боловсруулан зайлуулах шаардлагатай.Эмнэлгээс гарахын өмнө эмч, сувилагч нар өвчтөний биед үлдсэн цацраг идэвхт бодисын хэмжээг үнэлж, өвчтөн болон ар гэрийнхэнд нь тухайн хүний нөхцөлд тохирсон цацрагийн хамгаалалтын зааварчилгаа өгнө. Үүнд гэр бүлийн гишүүдээс аюулгүй зай барих, богино хугацаанд жирэмсэн эмэгтэйчүүд болон нярай, бага насны хүүхэдтэй ойр дотно харьцахаас зайлсхийх, ялгадасыг зөв зохицуулах, хувцсыг тусад нь угаах зэрэг арга хэмжээ багтана.Хамгаалалтын зааврыг зохих ёсоор мөрдвөл ар гэрийнхэнд очих цацрагийн тунг аюулгүй хэмжээнд барих боломжтой тул хэт их айж сандрах шаардлагагүй. Гэхдээ цөмийн анагаах ухааны эмчийн өгсөн зааврыг чанд мөрдөх нь маш чухал.
Асуулт 3. Түрүү булчирхайн хорт хавдар болон нейроэндокриний хавдартай бүх өвчтөн лютеций-177 эмчилгээ хийлгэж болох уу?
Хариулт: Болохгүй. Эмчилгээний үндсэн нөхцөл нь хавдрын эсүүд тухайн эмчилгээний бай молекулыг өндөр түвшинд илэрхийлдэг байх явдал юм.Иймээс эхлээд бай молекулыг илрүүлэх дүрс оношилгоо буюу галлий-68–PSMA эсвэл галлий-68–DOTATATE ашигласан позитрон ялгарлын томографи болон рентген компьютерт томографийн хосолсон шинжилгээ хийх шаардлагатай.Хэрэв бай молекул илрэхгүй бол хавдар лютеций-177 агуулсан эмчилгээний бэлдмэлийг хангалттай хэмжээгээр шингээн авахгүй тул эмчилгээ үр дүнгүй байх магадлалтай.Үүнээс гадна бөөрний үйл ажиллагаа, ясны чөмөгний үйл ажиллагаа болон хавсарсан суурь өвчнүүдийг үнэлнэ. Олон мэргэжлийн эмч нарын хамтарсан цогц үнэлгээний дараа тухайн өвчтөнд энэ эмчилгээ тохирох эсэхийг шийдвэрлэнэ.
Асуулт 4. Лютеций-177 эмчилгээг хэдэн курс хийх шаардлагатай вэ?
Хариулт: Ердийн эмчилгээний төлөвлөгөөнд 4–6 удаагийн эмчилгээний мөчлөг багтдаг бөгөөд мөчлөг бүрийн хооронд 6–8 долоо хоногийн зайтай байна.Эмчилгээний мөчлөг бүрийн өмнө өвчтөний эрхтнүүдийн үйл ажиллагаа болон хавдрын голомтын байдлыг үнэлэх шаардлагатай. Эмчилгээний үр дүн, гаж нөлөө болон хордлогын илрэлээс хамааран эмчилгээний төлөвлөгөөг тухай бүр тохируулна.Бүх өвчтөн заавал бүрэн 4–6 мөчлөг эмчилгээ хийлгэх боломжтой гэсэн үг биш. Эмчилгээний үр дүн болон өвчтөний биеийн байдлаас шалтгаалан эмчилгээний мөчлөгийн тоог өөрчилж болно.