Иод-131 цацраг идэвхт нуклидын дотоод туяа эмчилгээ нь голчлон иод шингээх чадвартай бамбай булчирхайн эд, эсвэл түүнтэй холбоотой голомтод хэрэглэгддэг. Клиникийн түгээмэл хэрэглээг ерөнхийдөө хоёр ангилж үзнэ.
1. Бамбай булчирхайн хавдар: Од шингээх чадвартай хөхлөг хавдар, уутанцар хавдар зэрэгт түгээмэл. Голчлон мэс заслын дараах дахилт,үсэрхийллийн үед цаашдын зарчимэд хэрэглэнэ.Жишээлбэл:
• Мэс заслын дараах үлдэгдэл бамбай булчирхайн эдийг арилгах.
• Иод шингээх чадвартай дахилт,үсэрхийлэл голомтыг боловсруулах.
2. Бамбай булчирхайн хэт идэвхжил: Грейвсийн өвчин, хортой чанарт олон зангилаат бамбайн томрол, хоруу чанарт аденом зэрэг. Дараах бүлгийн хүмүүст илүү түгээмэл хэрэглэгдэнэ.
• Бамбайн үйл ажиллагааг илүү тогтвортой хянах, эмийн тунг дахин дахин өөрчлөх давтамжийг багасгахыг хүсэгч.
• Мэс засалд тохиромжгүй эсвэл мэс засалд орохыг хүсэхгүй хүн.
• Зүрхний өвчин, элэгний өвчин зэрэг архаг өвчин хавсарсан тул эмчилгээний сонголтыг илүү болгоомжтой жинлэх шаардлагатай хүн.
• Бамбайн томрол илүү тод, бамбайн үйл ажиллагааг хянахын зэрэгцээ бамбайн томролыг сайжруулахыг хүсэгч.
• Бамбайн эсрэг эм хэрэглэхэд сөрөг урвал гарсан, эсвэл эмчилгээний үр дүн хангалтгүй хүн.
• Эмийг зогсоосны дараа дахисан, эсвэл өмнөх мэс заслын дараа дахисан хүн.
1. Зорилтот чанар өндөр, эмчилгээ илүү төвлөрсөн: Иод-131 нь иод шингээх чадвартай бамбай булчирхайн эд, эсвэл холбогдох голомтод сонгомлоор шингэж, тухайн хэсэгт эмчилгээний энерги ялгаруулан биед чиглэсэн туяажуулалт үүсгэнэ. Ингэснээр эмчилгээний хэрэгцээг хангахын зэрэгцээ бусад эдэд үзүүлэх нөлөөг боломжит хэмжээнд багасгахыг зорьдог.
2. Дотоод туяа хэлбэрээр биед тодорхой хугацаанд үргэлжлэн үйлчилнэ: Иод-131 нь бие доторх дотоод туяанд хамаарна. Зорилтот эдэд хуримтлагдсаны дараа тодорхой хугацаанд энерги ялгаруулж, аажмаар задран буурдаг тул эмчилгээний үйлчлэл илүү төвлөрсөн, илүү үргэлжилсэн байдлаар илэрч болно.
3. Эмийн хэрэглээ харьцангуй хялбар: Ихэнх тохиолдолд амаар ууж хэрэглэнэ, мэс заслын зүслэг шаарддаггүй. Ерөнхийдөө давтан хатгалт зэрэг ажиллагаа бага тул өвчтөний хамтын ажиллагаа харьцангуй сайн, нийт ачаалал харьцангуй бага.
4. Дүрслэлээр дагаж хянах боломжтой, хяналт шинжилгээ: Эмчилгээний дараа SPECT зэрэг цөмийн анагаах ухааны дүрслэл болон дахин хяналтыг хавсарган, биед буй цацраг идэвхт иодын тархалт, шингээлтийн байдлыг ажиглаж болно. Энэ нь үр дүнгийнүнэлгээ, дахин үзлэгийн төлөвлөгөө, цаашдын зарчимийн үндэслэл болно.
5. Түүх урт, туршлага их, замнал боловсронгуй: Иод-131 нь клиникт олон жилийн турш хэрэглэгдсэн бөгөөд дэлхий даяар ихээхэн туршлага хуримтлуулсан. Холбогдох үнэлгээ, зарчим, хяналтын тогтолцоо харьцангуй төлөвшсөн тул эмчилгээний явцыг илүү стандартчилах, илүү хянах боломжтой болгодог.
Манай эмнэлэг Иод-131 цацраг идэвхт нуклидын дотоод туяа эмчилгээг хэрэгжүүлэхдээ цөмийн анагаах ухааны үнэлгээнд суурилсан стандарт замналыг онцолж, эмчилгээний зорилго тодорхой, хэрэгжилт хянагдах боломжтой, хяналт шинжилгээгээр дагаж мөрдөх боломжтой байхад анхаардаг. Шаардлагатай үед MDT олон салбарын хамтын ажиллагаагаар дамжуулан мэс засал болон эмийн эмчилгээтэй уялдааг сайн хангана. Өвчтөний хувьд манай эмнэлэгт шинжилгээ үнэлгээнээс эхлээд эмчилгээ хэрэгжүүлэлт, дараах дахин үзлэг-хяналт хүртэлх бүх процессыг нэг дор гүйцэтгэх боломжтой тул урсгал илүү залгамжтай, харилцаа илүү шуурхай, ирж очих ба хүлээлтийн ачаалал багасахад оршино.
Бамбай булчирхайн хавдрын зарчимэд Иод-131 нь мэс заслын дараах зарчимийн чухал холбоос байж болно. Манай эмнэлэг олон улсад түгээмэл хэрэглэгддэг нэгдмэл зарчмыг баримталж, мэс засал + TSH дарангуйлах эмчилгээ + Иод-131 эмчилгээ гэсэн 3 алхамт төлөвлөгөөг урт хугацаанд хэрэгжүүлж ирсэн. Мэс заслаар үндсэн эмчилгээ хийгдсэний дараа бамбайн дааврын эмчилгээгээр TSH-ийг дарангуйлж, улмаар шинжилгээний үр дүн болон голомтын онцлогт тулгуурлан мэс заслын дараах Иод-131 эмчилгээ шаардлагатай эсэхийг үнэлнэ. Энэ нь үлдэгдэл бамбай булчирхайн эд, эсвэл иод шингээх голомтыг боловсруулахад ашиглагдаж, дахилттай холбоотой эрсдэлийг бууруулахад тус болох боломжтой.
Үүнээс гадна манай эмнэлгийн дүрс оношилгооны платформ бүрэн бөгөөд PET/CT, PET/MRI, SPECT/CT зэрэг цөмийн анагаах ухааны төхөөрөмжөөр тоноглогдсон. Мөн SPECT/CT нийлмэл дүрслэлийг ашиглан голомтын тархалт, иод шингээх онцлогийг үнэлж, өвчтөнд хувь хүнд тохирсон тун болон зарчимийн төлөвлөгөө боловсруулахад дэмжлэг үзүүлнэ. Үүнтэй зэрэгцэн тусдаа нуклидын эмчилгээний тасаг ажиллуулж, цацрагийн хамгаалалтын шаардлагын дагуу сургалт танилцуулга, тусгаарлалт ажиглалтыг чанд хэрэгжүүлэн, эмнэлгээс гарахын өмнө богино, хэрэгжүүлэх боломжтой анхаарах зүйлс болон дахин үзлэгийн зөвлөмж өгдөг.
Гадаадын өвчтөний хувьд бид эмчилгээний явцын хэрэгжих боломж ба залгамж чанарт илүү анхаардаг. Тусгай баг өвчтөний Хятад улсад ирж эмчлүүлэх үйл явцыг бүхэлд нь уялдуулан дэмжиж, төлөвшсөн хамтын ажиллагааны механизм болон стандартчилсан урсгалд тулгуурлан илүү тогтвортой, итгэл төрүүлэхүйц эмчилгээний туршлагыг бүрдүүлэхийг зорьдог.
Иод-131 цацраг идэвхт нуклидын дотоод туяа эмчилгээ нь цацраг идэвхт Иод-131-ийг эмийн хэлбэрээр амаар биед оруулах (капсул эсвэл уух уусмал) бөгөөд бамбай булчирхайн эд, мөн иод шингээх чадвартай холбоотой голомтод хуримтлагдах онцлогийг ашиглан тухайн хэсэгт эмчилгээний энерги ялгаруулж, бие дотор чиглэсэн туяажуулалт үүсгэн эмчлэх арга юм.
1. Хүний биед орж, зорилтот эдэд хуримтлагдана: Иод-131-ийг уусны дараа цусны эргэлтэд орно. Иод шингээх чадвартай эсүүд иодыг идэвхтэйгээр шингээн хадгалдаг тул цацраг идэвхт иод нь холбогдох эд, эсвэл иод шингээх голомтод илүү амархан хуримтлагдана.
2. β туяагаар бамбайн үйл ажиллагааг бууруулна: Иод-131 нь бамбайн эдэд хуримтлагдсаны дараа голчлон β туяаны энерги ялгаруулна. Үйлчлэх хүрээ харьцангуй богино тул үйл ажиллагаа идэвхтэй бамбайн эсийн шүүрлийн үйл ажиллагаа аажмаар буурахад хүргэж, улмаар бамбай булчирхайн хэт идэвхжлийг сайжруулахад чиглэнэ.
3. β туяагаар иод шингээх үлдэгдэл голомтыг боловсруулах (хавдрын мэс заслын дараа): Хэрэв үлдэгдэл бамбайн эд, эсвэл холбогдох голомт нь иод шингээх чадвартай бол Иод-131 нь тухайн хэсэгт β туяа ялгаруулж эсийн гэмтэл үүсгэн, эсүүд аажмаар чадвараа алдах нөхцөл бүрдүүлж, улмаар голомтын идэвх ба ачааллыг бууруулахад чиглэнэ.
4. γ туяа нь дүрслэл үнэлгээнд тусална: Иод-131 задрах үед γ туяа ялгаруулна. Түүний дохиог биеийн гаднах цөмийн анагаах ухааны төхөөрөмж илрүүлж, SPECT дүрслэлээр Иод-131-ийн биед тархалт болон шингээлтийн байдлыг ажиглах боломжтой.
Иод-131 эмчилгээ нь клиникт түгээмэл хоёр замналаар хэрэгждэг: Бамбай булчирхайн хэт идэвхжлийн эмчилгээ болон бамбай булчирхайн хавдрын мэс заслын дараах зарчим. Тодорхой алхмууд нь өвчний байдлаас болон эмнэлгийн дотоод стандартээс хамаарч ялгаатай байж болох бөгөөд доор үндсэн урсгалыг танилцуулна.
1. Үнэлгээ ба төлөвлөгөө боловсруулах: Эмч шаардлагатай шинжилгээг бичиж, бэлтгэлийн гол цэгүүдийг тайлбарлана. Өвчний түүх, шинжилгээний үр дүн, хувь хүний эрсдэлийг нэгтгэн Иод-131-д тохирох эсэх, эмчилгээний зорилго, тусгаарлалтын зарчим шаардлагатай эсэхийг тодорхойлно. Өвчтөн эмчийн зааврын дагуу холбогдох шинжилгээг өгч, жирэмслэхээр төлөвлөж байгаа, жирэмсэн, хөхүүл эсвэл өмнөх эмийн хэрэглээний түүхийг үнэн зөв мэдээлнэ.
2. Эмчилгээний өмнөх бэлтгэл: Өвчтөн эмчийн зааврын дагуу хооллолт болон эмийн тохируулга хийнэ. Эмнэлгийн ажилтнууд танилцуулга, анхаарах зүйлсийг (жирэмслэлт, хөхүүлтэй холбоотой эсрэг заалт, эмийн тохируулга, эмчилгээний дараах хамгаалалтын гол цэгүүд гэх мэт) өгч, эмчилгээг аюулгүй хэрэгжүүлэх нөхцөлийг хангана.
3. Амаар ууж хэрэглэх: Өгөлтөөс өмнө эмнэлгийн ажилтнууд танилцуулга өгч, баталгаажуулалтыг хийнэ. Өвчтөн шаардлагын дагуу Иод-131-ийг амаар ууна.
4. Ажиглалт ба зарчим: Хэрэглэсэн тун болон цацрагийн хамгаалалтын шаардлагаас хамаарч өвчтөн богино хугацаанд эмнэлэгт ажиглуулах эсвэл богино хугацаанд тусгаарлалтын зарчимд орно. Бусадтай шаардлагагүй ойрын хавьтал тогтоохоос зайлсхийж, хувь хүний ариун цэвэр болон ялгаруулалттай холбоотой дүрмийг мөрдөнө.
5. Эмнэлгээс гарах заавар: Эмнэлгийн ажилтнууд гарах үеийн хамгаалалтын гол заавар (хувийн ариун цэвэр, зай, ус сайн уух ба ялгаруулалтын зохицуулалт гэх мэт) болон дахин үзлэгийн хуваарийг өгч, онцгой тохиолдолд хэрхэн зөвлөгөө авах, хэрхэн эмнэлэгт хандахыг тайлбарлана. Өвчтөн зааврын дагуу өдөр тутмын хамгаалалт болон дахин үзлэгийн төлөвлөгөөг хэрэгжүүлнэ.
6. Хяналт дахин үзлэг: Өвчтөн төлөвлөгөөний дагуу дахин үзлэгт орно. Эмч дахин үзлэгийн үр дүнд тулгуурлан эмчилгээний урвалыг үнэлж, цаашдын зарчимийг тохируулна. Хэт идэвхжилтэй өвчтөнд гол анхаарах зүйл нь бамбайн үйл ажиллагааны өөрчлөлт ба эмийн тохируулга, хавдрын мэс заслын дараах өвчтөнд ихэвчлэн цөмийн анагаах ухааны үнэлгээ болон урт хугацааны хяналтын зохион байгуулалтыг хавсаргана.
1. Иод-131 эмчилгээ заавал хэвтэн эмчлүүлэх шаардлагатай юу? Ерөнхийдөө хэд хоног хэвтэх вэ?
Хариулт: Заавал биш. Хэвтэн эмчлүүлэх эсэх нь голчлон эмчилгээний зорилго, хэрэглэсэн тун болон цацрагийн хамгаалалтын зарчимийн шаардлагаас хамаарна. Зарим бага тунгийн нөхцөлд амбулаториор хийх боломжтой. Хэрэв тусгаарлалтын зарчим шаардлагатай бол түгээмэл нь 3--5 хоног байдаг. Зарим тохиолдолд үүнээс урт байж болох бөгөөд биед буй цацрагийн түвшин шаардлагад хүрсэн эсэх болон эмчийн үнэлгээгээр тогтооно.
2. Эмчилгээний дараа юуг анхаарч, гэр бүлийнхэнд үзүүлэх нөлөөг хэрхэн багасгах вэ?
Хариулт: Ус сайн ууж, ойр ойрхон шээнэ; бие засах болон хувийн ариун цэврийг сайтар сахина; эмнэлгээс гарсны эхний үед бусадтай удаан хугацаанд ойроос харилцахыг багасгана, ялангуяа жирэмсэн хүн, нярай, бага насны хүүхэдтэй ойрын хавьтлаас зайлсхийх;.Хувцас, хэрэглэлийг эмчийн зааврын дагуу угаах,боловсруулах. Тодорхой хэрэгжилт нь эмнэлгээс гарах үеийн зааврыг баримтална.
3. Ямар зовиур, гаж нөлөө илэрч болох вэ?
Хариулт: Цөөн өвчтөнд богино хугацаанд дотор муухайрах, ам хатах, амт мэдрэх өөрчлөлт, хүзүүн хэсгээр тавгүйрхэх эсвэл хавагнах зэрэг илэрч болох бөгөөд ихэнх нь шинж тэмдгийн дагуу намдаах боломжтой. Хэрэв зовиур удаан үргэлжлэх, эсвэл халуурах, мэдэгдэхүйц хавагналт,өвдөлт зэрэг илэрвэл эмчтэй цаг тухайд нь холбоо барина.
4. Эмчилгээний дараа жирэмслэх,үр тогтоох боломжтой юу? Хэдий хугацаанд жирэмслэлтээс сэргийлэх вэ?
Хариулт: Ихэнх тохиолдолд цаашдын үр тогтоох төлөвлөгөөнд саад болохгүй. Аюулгүй байдлын үүднээс ихэвчлэн эмчилгээний дараа 6 сар--1 жил жирэмслэхээс зайлсхийхийг зөвлөдөг бөгөөд дахин үзлэг тогтвортой, бамбайн үйл ажиллагаа,дааврын түвшин тогтворжсоны дараа жирэмслэлтийг төлөвлөх нь зүйтэй. Тодорхой хугацааг эмчийн үнэлгээний зөвлөмжөөр тогтооно.
1. Тохиолдол 1: Бамбай булчирхайн хавдар
Мэс заслын дараах үлдэгдэл бамбай булчирхайн эдийг арилгах зорилготой "бамбайг бүрэн цэвэрлэх" (ablation) эмчилгээ:

2. Тохиолдол 2:
Өвчтөн: эмэгтэй, 24 настай
Бамбай булчирхайн уутанцар хавдар
Бамбай булчирхайн хавдрын алс эрхтэнд үсэрхийллийг эмчлэх:

3. Тохиолдол 3:
Өвчтөн: эмэгтэй, 46 настай
Бамбай булчирхайн хөхлөг хавдар
Бамбай булчирхайн хавдрын алс эрхтэнд үсэрхийллийг эмчлэх:

4. Тохиолдол 4:
Өвчтөн: эрэгтэй, 70 настай
Бамбай булчирхайн уутанцар хавдар
Бамбай булчирхайн хавдрын алс эрхтэнд үсэрхийллийг эмчлэх:
